Series I - India Before Common Era (Before 684 B.C. Magadha Formation)

Vedic Period

The Vedic period (or Vedic Age) is the period in the history of India when the sacred Vedic Sanskrit texts such as the Vedas were composed. The associated culture, sometimes referred to as Vedic civilization, was centered on the Indo-Gangetic Plain. This civilization is the foundation of Hinduism and the associated Indian culture that is known today.

Indus Valley Civilization 3300–1700 BCE

5500-3300	Mehrgarh II-VI (Pottery Neolithic)	Regionalisation Era
3300-2600	Early Harappan (Early Bronze Age)
3300-2800	Harappan 1 (Ravi Phase)
2800-2600	Harappan 2 (Kot Diji Phase, Nausharo I, Mehrgarh VII)
2600-1900	Mature Harappan (Middle Bronze Age)	Integration Era
2600-2450	Harappan 3A (Nausharo II)
2450-2200	Harappan 3B
2200-1900	Harappan 3C
1900-1300	Late Harappan (Cemetery H, Late Bronze Age)	Localisation Era
1900-1700	Harappan 4
1700-1300	Harappan 5

Late Harappan Culture 1700–1300 BCE

Iron Age Kingdoms · 1200–700 BCE
The classical "Golden Age" of ancient India spans the 1st millennia BCE and CE. Historical kingdoms arose from ca. 700 BCE with the Mahajanapadas. Glimpses of prehistoric political entities may be glimpsed from the early Vedic texts, in particular the Rigveda (dated to from around 1500 BC).

Maha Janapadas 700–300 BCE
The Buddhist and other texts only incidentally refer to sixteen great nations (Solasa Mahajanapadas) which were in existence before the time of Buddha. The Buddhist Anguttara Nikaya, at several places, gives a list of sixteen nations:

1. Kasi
2. Kosala
3. Anga
4. Magadha
5. Vajji (or Vriji)
6. Malla
7. Chedi
8. Vatsa (or Vamsa)
9. Kuru
10. Panchala
11. Machcha (or Matsya)
12. Surasena
13. Assaka
14. Avanti
15. Gandhara
16. Kamboja

Just Before the Mauryans (600-300 BC)

Click Here for the Full Post..

Series II - Magadha Empire - Pandya - Chera - Chola

The approximate extent of the Magadha state in the 5th century BC.
Magadha Empire 684 BC–AD 550.Magadha (मगध) formed one of the sixteen so-called Mahājanapadas (Sanskrit, 'great country') or regions in ancient India. The core of the kingdom was the portion of Bihar lying south of the Ganges, with its capital at Rajagriha (modern Rajgir). Magadha expanded to include most of Bihar and Bengal with the conquest of Licchavi and Anga respectively.[1] The ancient kingdom of Magadha is mentioned in Ramayana, Mahabharata, Puranas, and heavily mentioned in Buddhist and Jaina texts. The first reference to the Magadha occurs in the Atharva-Veda where they are found listed along with the Angas, Gandharis and the Mujavats as a despised people. Two of India's major religions started from Magadha; Gautama Buddha in the 6th or 5th century BCE was the founder of Buddhism, which later spread to East Asia and South-East Asia, while Mahavira founded Jainism. Two of India's greatest empires, the Maurya Empire and Gupta Empire, along with others, originated from Magadha.

The Nanda Empire at its greatest extent under Dhana Nanda circa 323 BC. The Nanda dynasty ruled Magadha during the 5th and 4th centuries BC. It is said to have been established by an illegitimate son of the king Mahanandin of the previous Shishunaga dynasty. Mahapadma Nanda died at the age of 88 and, therefore, he ruled the bulk of the period of this dynasty, which lasted 100 years. At its greatest extent, the Nanda Empire extended from Bihar and Bengal in the east to parts of Punjab in the west.[1] The Nanda Empire was later conquered by Chandragupta Maurya, who founded the Maurya Empire.

The Maurya Empire when it was first founded by Chandragupta Maurya circa 320 BC, after conquering the Nanda Empire when he was only about 20 years old.

Chandragupta extended the borders of the Maurya Empire towards Seleucid Persia after defeating Seleucus circa 305 BC. Chandragupta extended the borders of the empire southward into the Deccan Plateau circa 300 BC.^[5]

Ashoka the Great
extended into Kalinga during the Kalinga War circa 265 BC, and established superiority over the southern kingdoms.

Mauryan Empire at its peakSouthern Kingdoms Before Common Era
Pandyas And Cholas had alternating holds.

The Pandyan kingdom (Tamil: பாண்டியர்) was an ancient Tamil state in South India of unknown antiquity. Pandyas were one of the three ancient Tamil kingdoms (Chola and Chera being the other two) who ruled the Tamil country from pre-historic times until end of the 15th century. They ruled initially from Korkai, a sea port on the southern most tip of the Indian peninsula, and in later times moved to Madurai.

The Chera dynasty (Tamil: சேரர் Malayalam: േചര ) was one of the ancient Tamil dynasties who ruled the southern India from ancient times until around the fifteenth century CE. The Early Cheras ruled over the Malabar Coast, Coimbatore, Karur and Salem Districts in South India, which now forms part of the modern day Kerala and Tamil Nadu states of India. The other two major Tamil dynasties were the Cholas in the eastern Coromandel Coast and Pandyas in the south central peninsula. These dynasties began ruling before the Sangam era (100BCE - 200CE) during which the Tamil language, arts and literature flourished.

Chola Dynasty Tamil: சோழர் குலம was a Tamil dynasty that ruled primarily in southern India. The dynasty originated in the fertile valley of the Kaveri River. Karikala Chola was the most famous among the early Chola kings, while Rajaraja Chola, Rajendra Chola and Kulothunga Chola I were famous emperors of the medieval Cholas., issued around 250 BCE by the Mauryan emperor Ashoka, mention the Cholas as recipients of his Buddhist prozelitism:

"The conquest by Dharma has been won here, on the borders, and even six hundred yojanas (5,400–9,600 km) away, where the Greek king Antiochos rules, beyond there where the four kings named Ptolemy, Antigonos, Magas and Alexander rule, likewise in the south among the Cholas, the Pandyas, and as far as Tamraparni (Sri Lanka)." (Edicts of Ashoka, 13th Rock Edict, S. Dhammika).

Click Here for the Full Post..

Series III - India from 0 A.D.(Anna Domini) To 10th Century

The Pandyan kingdom (Tamil: பாண்டியர்) was an ancient Tamil state in South India of unknown antiquity. Pandyas were one of the three ancient Tamil kingdoms (Chola and Chera being the other two) who ruled the Tamil country from 100 B.C.E. until end of the 15th century. They ruled initially from Korkai, a sea port on the southern most tip of the Indian peninsula, and in later times moved to Madurai.

and then Pallava DynastyThe Pallava kingdom (Telugu: పల్లవ; Tamil: பல்லவர்) was an ancient South Indian kingdom. The Pallavas, feudatories of Andhra Satavahanas became independent after their decline at Amaravati. They gradually moved southwards and established their capital at Kanchipuram in the 4th century CE. They grew wealthy and strong during the reign of Mahendravarman I (571 – 630 CE) and Narasimhavarman I (630 – 668 CE). They dominated the Telugu and northern parts of Tamil region till the end of the 9th century, for about six hundred years.
An obscure dynasty, the Kalabhras, invaded the Tamil country, displaced the existing kingdoms and ruled for around three centuries.
They were displaced by the Pallavas and the Pandyas in the 6th century. Little is known of the fate of the Cholas during the succeeding three centuries until the accession of Vijayalaya in the second quarter of the ninth century.

The Sunga Empire (or Shunga Empire) is a Magadha dynasty that controlled North-central and Eastern India from around 185 to 73 BCE. It was established after the fall of the Indian Mauryan empire. The capital of the Sungas was Pataliputra.
The Sātavāhanas (Marathi:सातवाहन Telugu:శాతవాహనులు), also known as the Andhras, were a dynasty which ruled from Junnar, Pune over Southern and Central India starting from around 230 BCE. Although there is some controversy about when the dynasty came to an end, the most liberal estimates suggest that it lasted about 450 years, until around 220 CE.

The Western Satraps, or Western Kshatrapas (35-405) were Saka rulers of the western and central part of India (Saurashtra and Malwa: modern Gujarat, Maharashtra, Rajasthan and Madhya Pradesh states).

The Chalukya dynasty (Kannada: ಚಾಲುಕ್ಯರು IPA: [ʧaːɭukjə]) was an Indian royal dynasty that ruled large parts of southern and central India between the 6th and the 12th centuries. During this period, they ruled as three closely related, but individual dynasties.
Chalukyas of Badami
Chalukyas of Kalyani
Eastern Chalukyas

The Gupta Empire was one of the largest political and military empires in ancient India. It was ruled by members of the Gupta dynasty from around 320 to 600 CE and covered most of Northern India, the region presently in the nation of Pakistan and what is now western India and Bangladesh. The time of the Gupta Empire is referred to as Golden Age of India in science, mathematics, astronomy, religion and Indian philosophy. The peace and prosperity created under leadership of Guptas enabled the pursuit of scientific and artistic endeavors. The decimal numeral system, including the concept of zero, was invented in India during the reign of the Guptas. The Chandragupta II is none other but the vikramaditya with the 9 sala-bhanjikas on his throne.

The Pala Empire was a dynasty in control of the northern and eastern Indian subcontinent, mainly the Bengal and Bihar regions, from the 8th to the 12th century. The name Pala (Modern Bengali পাল pal) means "protector" and was used as an ending to the names of all Pala monarchs.

The Rashtrakuta Dynasty (Sanskrit: राष्ट्रकूट rāṣṭrakūṭa, Kannada: ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ) was a royal Indian dynasty ruling large parts of southern, central and northern India between the sixth and the thirteenth centuries. During this period they ruled as several closely related, but individual clans. The earliest known Rashtrakuta inscription is a seventh century copper plate grant that mentions their rule from Manpur in the Malwa region of modern Madhya Pradesh.

The Pratiharas (Hindi प्रतिहार pratihāra, also known as Parihars) ruled a large kingdom in northern India from the 6th to the 11th centuries. They are called Gurjara-Pratiharas in one late inscription that indicates their origin from western Rajasthan, which in those days was known as Gurjara.

Click Here for the Full Post..

Series IV - India from 10th Century to 16th Century A.D.

Mahmud of Ghazni (979-1030) led a series of raids against Rajput kingdoms and rich Hindu temples and established a base in Punjab for future incursions.

The Hoysala Empire (Kannada: ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) was a prominent South Indian empire that ruled most of the modern day state of Karnataka between the 10th and the 14th centuries. The capital of the empire was initially based at Belur but was later moved to Halebidu.

The Hoysala rulers were originally hill peoples of Malnad Karnataka, an elevated region in the Western Ghats range. In the 12th century, taking advantage of the internecine warfare between the then ruling Western Chalukyas and Kalachuri kingdoms, they annexed areas of present day Karnataka and the fertile areas north of the Kaveri River delta in present day Tamil Nadu. By the 13th century, they governed most of present-day Karnataka, parts of Tamil Nadu and parts of western Andhra Pradesh in Deccan India.
The Deli Sultanate (دلی سلطنت), or Sultanat-e-Hind (سلطنتِ هند) / Sultanat-e-Dilli (سلطنتِ دلی) refers to the many Muslim dynasties that ruled in India from 1206 to 1526. Several Turkic and Afghan dynasties ruled from Delhi: the Slave dynasty (1206-90), the Khilji dynasty (1290-1320), the Tughlaq dynasty (1320-1413), the Sayyid dynasty (1414-51), and the Lodi dynasty (1451-1526). In 1526 the Delhi Sultanate was absorbed by the emerging Mughal Empire.

The Khilji or Khalji dynasty, who had established themselves as rulers of Bengal in the time of Muhammad Ghori, took control of the empire in a coup which eliminated the last of the Mamluks. The Khiljis conquered Gujarat and Malwa, and sent the first expeditions south of the Narmada River, as far south as Tamil Nadu. The Delhi Sultanate rule continued to extend into southern India, first by the Delhi Sultans, then by the breakaway Bahmani Sultanate of Gulbarga, and, after the breakup of the Bahmani state in 1518, by the five independent Deccan Sultanates. The kingdom of Vijayanagar united southern India and arrested the Delhi Sultanate's expansion.
The Vijayanagara Empire (Kannada: ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Telugu: విజయనగర సామ్రాజ్యము, translation: Victory City) was a South Indian empire based in the Deccan. Established in 1336 by Harihara I and his brother Bukka Raya I, it lasted until 1646 although its power declined after a major military defeat in 1565 by the Deccan sultanates.
Some claim that Harihara I and Bukka Raya I, the founders of the empire, were Telugu people first associated with the Kakatiya kingdom who took control of the northern parts of the Hoysala Empire during its decline.Other historians propose they were Kannadigas and commanders in the army of the Hoysala Empire stationed in the Tungabhadra region to ward off Muslim invasions from the Northern India.
Irrespective of their origin, historians agree the founders were supported and inspired by Vidyaranya, a saint at the Sringeri monastery to fight the Muslim invasion of South India.
Babur defeated the Lodhi sultan decisively at the First Battle of Panipat. Employing firearms, gun carts, movable artillery, superior cavalry tactics, and the highly regarded Mughal composite bow, a weapon even more powerful than the English longbow of the same period, Babur achieved a resounding victory and the Sultan was killed. A year later (1527) he decisively defeated, at the Battle of Khanwa, a Rajput confederacy led by Rana Sanga of Chittor. A third major battle was fought in 1529 when, at the battle of Gogra, Babur routed the joint forces of Afghans and the sultan of Bengal.
The Bahmani Sultanate (Also called the Bahmanid Empire)was a Muslim state of the Deccan in southern India and one of the great medieval Indian kingdoms.[1] The sultanate was founded on 3rd of August 1347 by the Turkish governor Ala-ud-Din Bahman Shah, who revolted against the Sultan of Delhi, Muhammad bin Tughluq. After 1518 the sultanate broke up into five states, Ahmednagar, Berar, Bidar, Bijapur, and Golconda, known collectively as the Deccan sultanates.

The Madurai Nayaks or Nayak Dynasty of Madurai were rulers of Tamil Nadu with Madurai as their capital, in India, from 1559 until 1736. They were originally governors from the Vijayanagara Empire.Telugu was their native language. Vishwanatha Nayaka was the founder of the Madurai Nayak dynasty.

Achyuta Deva Raya of Vijayanagar dynasty crowned Garikepati Viswanatha Nayaka of Balija caste as the king and thus Viswanatha Naidu became the founder of Madurai dynasty.Kandy Nayaks of Ceylon with family name "Chinthalapuri" were the descendents of Madurai Nayaks. The Nayak dynasty at Madurai established a strong bond between the people and the rulers through local government innovations, such as the formation of 72 divisions or paalayams. The Nayak reign marked a new era in Tamil Nadu, one noted for its vast administrative reforms, the revitalization of Temples previously ransacked by the Delhi Sultans, and the inauguration of a unique architectural style.

European colonies in India were set up by several European nations beginning at the end of the 15th century. In 1498, the Portuguese set foot in Goa. Rivalry between reigning European powers saw the entry of the Dutch, British and French among others.

Click Here for the Full Post..

Series V- India from 1600 till 1800(End of Mughals)

On 31 December 1600 Queen Elizabeth I of England granted a royal charter to the British East India Company to carry out trade with the East. Ships first arrived in India in 1608, docking at Surat in modern-day Gujarat. Four years later, British traders defeated the Portuguese at the Battle of Swally, gaining the favour of the Mughal emperor Jahangir in the process. In 1615, King James I sent Sir Thomas Roe as his ambassador to Jahangir's court, and a commercial treaty was concluded in which the Mughals allowed the Company to build trading posts in India in return for goods from Europe. The Company traded in such commodities as cotton, silk, saltpetre, indigo, and tea.

The Maratha Empire (Marathi: मराठा साम्राज्य Marāṭhā Sāmrājya; also transliterated Mahratta) and in its later years also known as the Maratha Confederacy, was a Hindu state of India, founded by Chhatrapati Shivaji, which existed from 1674 to 1818. At its peak, the Maratha Empire ruled a territory of 250 million acres, or one-third of South Asia.

After a lifetime of exploits and guerrilla warfare with the Mughal emperor Aurangzeb, in 1674 Shivaji carved out an independent Maratha zone around Pune from the Bijapur Sultanate. Shivaji died in 1680, leaving a Maratha kingdom of great extent but strategically and vulnerably located. The Mughal invasion started around 1682 and lasted till 1707. Shahu, a grandson of Shivaji ruled the kingdom until 1749.
The Maratha losses at the Third Battle of Panipat in 1761 halted the expansion of the empire and reduced the power of Peshwa.
The British first established a territorial foothold in the Indian subcontinent when Company-funded soldiers commanded by Robert Clive defeated the Bengali Nawab Siraj Ud Daulah at the Battle of Plassey in 1757. Bengal became a British protectorate directly under the rule of the East India Company.

The empire then became a loose confederacy, with political power resting in a 'pentarchy' of five Maratha dynasties: the Peshwas of Pune, the Sindhias (originally "Shinde"s of Malwa and Gwalior), the Holkars of Indore, the Bhonsles of Nagpur, and the Gaekwads of Baroda. Maratha affairs of the late 18th and early 19th centuries were dominated by internal rivalry between the Sindhia and Holkar, and by the three Anglo-Maratha wars with the British East India Company.

Click Here for the Full Post..

Series VI - 1800 - 1947 (British Rule)

At the turn of the 19th century, Governor-General Lord Wellesley began expanding the Company's domain on a large scale, defeating Tippoo Sultan (also spelled Tipu Sultan), annexing Mysore in southern India, and removing all French influence from the subcontinent. In the mid-19th century, Governor-General Lord Dalhousie launched perhaps the Company's most ambitious expansion, defeating the Sikhs in the Anglo-Sikh Wars (and annexing Punjab with the exception of the Phulkian States) and subduing Burma in the Second Burmese War.

The annexation of Oudh in 1856 proved to be the Company's final territorial acquisition, as the following year saw the boiling over of Indian grievances toward the so-called "Company Raj".

1857

Heroes like Mangal Pandey - It is not Mutiny, It is The First war of Independence which gave a sense of a sacrifice.
The rebellion was a major turning point in the history of modern India. Cultural and religious centers were closed down, properties and estates of those participating in the uprising were confiscated. At the same time, the British abolished the British East India Company and replaced it with direct rule under the British Crown. In proclaiming the new direct-rule policy to "the Princes, Chiefs, and Peoples of India", Queen Victoria (upon whom the British Parliament conferred the graciously accepted title "Empress of India" in 1877) promised equal treatment under British law, but Indian mistrust of British rule had become a legacy of the 1857 rebellion.

The Viceroy of India announced in 1858 that the government would honor former treaties with princely states and renounced the "Doctrine of Lapse", whereby the East India Company had annexed territories of rulers who died without male heirs. About 40 percent of Indian territory and 20–25 percent of the population remained under the control of 562 princes notable for their religious (Islamic, Hindu, Sikh and other) and ethnic diversity.

Period of draining of Indian riches.
During the three decades from 1870 to 1900 (with the notable exception of the jute industry, which benefited from the global industrial revolution), as the mercantilist policies of the Raj flooded India with imports while minimizing native production and exports. Economic historians estimate that India commanded roughly 25% of world GDP by 1800, but perhaps a tenth of that by the 20th century, due in large part to the severe and rapid decline in the Subcontinent's native industries (Maddison, Bairoch, Frank).1885 Indian National Congress is formed by Allen Octavian Hume
1921 Rise of Gandhi and his Civil Disobedience Movement
1928 Murder of Lala Lajpat Rai and subsequent revolutionary activities
1930 The Dandi Salt March, The Simon Commission, First Round Table Conference
1942 The Quit India Movement, Rise of Subhas Chandra Bose
1946 INA men tried. Muslim League Adamant about Pakistan

1947 India is Partitioned. British Leave India.

Freedom at Midnight.

Click Here for the Full Post..

Series VII - 1947 after math and states later

States and regions before Independence.

The Divide
States Organization and Occupation of Kashmir by Pakistan and China

Sardar Vallabhai Patel's effort to join the princely states.
States before 1956.

Till before November 15th, 2000.

Since November 15th, 2000 till date.

Click Here for the Full Post..

मिले सुर मेरा तुम्हारा - प्रसार् भार्ति (Mile Sur Mera Tum Hara - Prasar Bharti)

LYRICS IN REGIONAL LANGUAGES

You need to have Indic Sripts installed to view properly. See this link to install Indic Scripts)

HINDI

मिले सुर मेरा तुम्हारा तो सुर बने हमारा
सुर की नदियाँ हर दिशा से बहते सागर में मिलें
बादलों का रूप ले कर बरसे हल्के हल्के
मिले सुर मेरा तुम्हारा तो सुर बने हमारा
मिले सुर मेरा तुम्हारा …
मिले सुर मेरा तुम्हारा …

KASHMIRI DEVANAGARI

चॉन्य् तरज़ तय म्यॉन्य् तरज़
इक-वट बनि यि सॉन्य् तरज़

KASHMIRI - Nast'alīq(Perso-Arabic)

چأنِۂ ترز تدذ تَے میأنِۂ تدذ

اِکوَٹہٕ بَنِہ یِہ سأنِۂ تدذ

PUNJABI

तेरा सुर मिले मेरे सुर दे नाल
मिलके बने एक नवा सुर ताल

HINDI

मिले सुर मेरा तुम्हारा तो सुर बने हमारा

SINDHI DEVANAGARI

मुंहिंजो सुर तोहि देसा पियारा मिले जडें
गीत असांजो मधुर तरानो बने तडें .

SINDHI Nast'alīq

مُنهِنجو سُر توهِ ديسا پِيارا مِلي جَڊي
گِيت اَسانجو مڍُر تَرانو بَني تَڊي

URDU

سر کی دریا بہتے ساگر میں ملے

PARSI

बदलाँ दा रूप लैके बरसन हौले हौले

TAMIL

இசைந்தால் நம்
இருவரின் சுரமும் நமதாகும்
திசை வேறானாலும்
ஆழிசேர் ஆறுகள்
முகிலாய் மழையாய்
பொழிவதுபோல் இசை
நம் இசை

KANNADA

ನನ್ನ ಧ್ವನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಧ್ವನಿಯ,
ಸೇರಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯ .

TELUGU

నా స్వరము నీ స్వరము
సంగమమై, మన స్వరంగా అవతరించే

MALAYALAM

നിംടെ സ്വരം നീംകളുടെ സ്വരം
ഒട്ടുചെയും നമുടെയ സ്വരമൈ .

BENGALI

তোমার সুর মোদের সুর, সৃষ্টি
করূর অইকো সূর .

ASSAMESE

সৃষ্টি করূন অইকো তান .

ORIYA

तॊम मॊर स्वरॆर मिलन्
स्रिश्टि करॆ चाल्बॊचतन्.

GUJARATHI

મળે સુ૨ જૉ તારૉ મારૉ,

બને આપણૉ સુર નિરાળૉ

MARATHI

माझा तुमच्या जुलता तारा
मधुर सुरांचा बरसती धारा .

HINDI - हिन्दी

सुर की नदियाँ हर दिशा से बहते सागर में मिलें
बादलों का रूप ले कर बरसे हल्के हल्के
मिले सुर मेरा तुम्हारा तो सुर बने हमारा
मिले सुर मेरा तुम्हारा …
तो सुर बने हमारा

LYRICS IN ENGLISH

Mile sur meraa tumhaaraa to sur bane hamaaraa
sur kii nadiyaa.n har dishaa se bahate saagar me.n mile.n
baadalo.n kaa ruup le kar barase halke halke
mile sur meraa tumhaaraa to sur bane hamaaraa
sur meraa tumhaaraa …
to sur bane hamaaraa …

chaa’ny’ taraz tay myaany’ taraz
ik-vaT bani yi saa’ny’ taraz

tera sur mile mere sur de naal
milke bane ek nava sur taal

mile sur meraa tumhaaraa to sur bane hamaaraa

muhinjo sur tohi des piyaaraa mile jaDe.n
giit asaanjo madhur taraano bane taDe.n

sur kaa dariyaa bahte saagar me.n mile

badlaa.N daa ruup laike barsan haule haule

isaindaal nam iruvarin suramum namadakkum
tisai ve’ru aaanaalum aaLi ser
mugilaay maLaiyay poLivadu pol isai
nam isai..

nanna dhwanige’ ninna dhwaniya
seridante’ namma dhwaniya

naa swaramu nii swaramu sangamamai
mana swaranga avatarinche

ninDe’ swaramum nii.ngaLuDe’ swaramum
dhaTTuche’yum namuDe’ya swaram

tomaar shur moder shur
srishTi korur oiko shur

srishTi ho oiko taan

toma mora swarera milan
srishTi kare chaalbochatan

mile sur jo thaaro mhaaro
baNe aapaNo sur niraalo

maanjhaa tumchyaa jultaa taaraa
madhur suraaanchaa barastii dhaaraa

sur kii nadiyaa.n har dishaa se bahate saagar me.n mile.n
baadalo.n kaa ruup le kar barase halke halke
mile sur meraa tumhaaraa to sur bane hamaaraa
sur meraa tumhaaraa …
to sur bane hamaaraa …

Click Here for the Full Post..

మధురాష్టకం (అధరం మధురం) - Madhuram

మధురాష్టకం (అధరం మధురం)
రాగం: మిశ్ర కమాజు
తాళం: ఆది
రచయిత: వల్లభాచార్య
గానం : యం.యస్.సుబ్బులక్ష్మి

07 Devotional.mp3

అధరం మధురం వదనం మధురం

నయనం మధురం హసితం మధురం
హృదయం మధురం గమనం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

వచనం మధురం చరితం మధురం
వసనం మధురం వలితం మధురం
చలితం మధురం భ్రమితం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

వేణుర్మధురో రేణుర్మధురః
పాణిర్మధురః పాదౌ మధురం
నృత్యం మధురం సఖ్యం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

గీతం మధురం పీతం మధురం
భుక్తం మధురం సుప్తం మధురం
రూపం మధురం తిలకం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

కరణం మధురం తరణం మధురం
హరణం మధురం స్మరణం మధురం
వమితం మధురం శమితం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

గుంజా మధురా మాలా మధురా
యమునా మధురా వీచీ మధురా
సలిలం మధురం కమలం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

గోపీ మధురా లీలా మధురా
యుక్తం మధురం ముక్తం మధురం
దృష్టం మధురం శిష్టం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

గోపా మధురా గావో మధురా
యష్ఠిర్మధురా సృష్ఠిర్మధురా
దళితం మధురం ఫలితం మధురం
మధురాధిపతేరఖిలం మధురం

Meaning

Sweet are thine lips, Krishna,
So is thine sweet cherubic face,
Sweet are thine jet black eyes, Krishna
So is thine soulful laugh,
Sweet is thine loving heart, Krishna
So is thine beautiful gait,
Hey king of all sweetness in this world(Also Oh King Of Mathura),
Everything about Thee is sweet.

Sweet are thine sweetest words, Krishna,
So is thine divine story.
Sweet is the place of your stay , Krishna,
So is thine greatness,
Sweet are thine movements, Krishna,
So is thine confusion.
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet.

Sweet is thine flute , Krishna,
So is thine foot-dust,
Sweet are thine hands Krishna,
So are thine feet.
Sweet is thine dance Krishna,
So is thine friendship.
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet

Sweet is thine song, Krishna,
So is what you drink,
Sweet is what you eat, Krishna,
So is your sleep,
Sweet are thine looks , Krishna,
So is thine Thilaka,
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet.

Sweet are thine deeds, Krishna,
So is thine path of salvation,
Sweet is thine theft , Krishna,
So is thine play of love,
Sweet are thine oblations, Krishna,
So is thine tranquility,
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet

Sweet is thine necklace of berries, Krishnam
So is thine garland,
Sweet is thine river Yamuna, Krishna,
So are the ripples in the river,
Sweet is thine water , Krishna,
So is the lotus in the water,
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet

Sweet are thine Gopis , Krishna,
So is thine playful sport,
Sweet are thine right thoughts,Krishna,
So is thine salvation,
Sweet is what you see, Krishna,
So is what is left out,
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet

Sweet are thine Gopas , Krishna,
So are thine cows,
Sweet is thine staff, Krishna,
So is thine creation,
Sweet is what you trample , Krishna,
So are thine jokes,
Hey king of all sweetness in this world,Oh King Of Mathura
Everything about Thee is sweet

(Mahaprabhu Srimad Vallabhacharya (1479-1531)is one of the greatest sage-philosophers of India. He belonged to a Telugu family and was one of the foremost followers of Bhakti Marga. He established his philosophy of Pushti Marga in north India during the 16th century.His bhakti was much more than devotion. It was becoming mad in the thought of God. According to him, the devotee does not see anything except his Lord everywhere. ‘Madhurashtakam’, written by him, sees sweetness in his Lord inch by inch. This translation into verse has taken the liberty of adding the name of the Lord here and there so that the meaning is very clear and the translation becomes a verse.

Click Here for the Full Post..

అన్నపూర్ణాష్టకం - M S Subbalakshmi

Devotional.mp3

నిత్యానన్దకరీ వరాభయకరి సౌందర్య రత్నాకరి
నిర్ధూతాఖిల ఘోర పావనకరీ ప్రత్యక్ష మాహేశ్వరి !
ప్రాలేయాచల వంశ పావనకరీ కాశీ పురాధీశ్వరి
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతా అన్నపూర్ణేశ్వరి !!

నానా రత్న విచిత్ర భూషనకరి హేమాంబరాడంబరి
ముక్తాహార విలంబమాన విలసత్ వక్షోజ కుంభాన్తరి !
కాశ్మీరాగరు వాసితా రుచికరీ కాశీ పురాధీశ్వరి
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరి మాతా అన్నపూర్ణేశ్వరి!!

యోగానందకరి రిపు క్షయకరి ధర్మైక నిష్ఠాకరీ
చంద్ర అర్క ఆనల భాస మాన లహరి త్రైలోక్య రక్షాకరి !
సర్వైశ్వర్యకరి తపః ఫలకరి కాశీ పురాధీశ్వరి
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరి మాతా అన్నపూర్ణేశ్వరి !!

పద ఖందన

నిత్య ఆనందకరి వర అభయకరి సౌందర్య రత్నాకరి
నిర్ధూత అఖిల ఘోర పావనకరి ప్రత్యక్ష మాహేశ్వరి
ప్రాలేయాచల వంశ పావనకరి కాశీ పురాధీశ్వరి
భిక్షాం దేహి కృప అవలంబనకరి మాతా అన్నపూర్ణేశ్వరి

నానా రత్న విచిత్ర భూషనకరి హేమాంబర ఆడంబరి
ముక్త ఆహార విలంబమాన విలసత్ వక్షోజ కుంభ అంతరి
కాశ్మీరాగరు వాసితా రుచికరీ కాశీ పురాధీశ్వరి
భిక్షాం దేహి కృప అవలంబనకరి మాతా అన్నపూర్ణేశ్వరి

యోగ ఆనందకరి రిపు క్షయకరి ధర్మైక నిష్ఠాకరి
చంద్ర అర్క ఆనల భాస మాన లహరి త్రైలోక్య రక్షాకరి
సర్వైశ్వర్యకరి తపః ఫలకరి కాశీ పురాధీశ్వరి
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరి మాతా అన్నపూర్ణేశ్వరి

Click Here for the Full Post..

రఘు వంశ సుధాంబుధి చంద్ర శ్రీ - వేణువు

Here is an awesome flute of the keertana raghuvamSa sudhAmbudhi chandra sree. I never enjoyed a flute this well.

Click Here for Raghuvamsa

రఘు వంశ
రాగం: కదనకుతూహలం - శంకరాభరణం జన్య
తాళం: ఆది

ఆ: స రి2 మ1 ద2 ని3 గ3 ప స
అవ: స ని3 ద2 ప మ1 గ3 రి2 స

పల్లవి

రఘు వంశ సుధాంబుధి చంద్ర శ్రీ | రామ రామ రాజేశ్వరా ||
You are the moon who makes the ocean of Raghu's (Sun) rays rise! Oh king of kings Ramaa!

అనుపల్లవి

అగ మేఘ మారుత శ్రీకర | అసురేశ మృగేంద్ర జగన్నాధ ||
సా రి మ గా రి స
రీ రి మ దా ద ని
గా గ ప సా స ని ద ప మ గ ప మ గ రి!
స రి రి మ మ ద ద ని గ ప ప ద స రి రి మ
మ గ గ రి రి స స ని ని ద ద ప ప మ మ గ రి స గ రి!!(రఘు)

You are the (forceful) wind which disperses the clouds of sin! You are the king of the jungle, the lion who tames the elephant-like demons (asuraas)! You are the protector of the world!

చరణం
జమదగ్నిచ గర్వ ఖండనా | జయ రుద్రాది విస్మిత బంధన ||
కమలాప్తాన్వయ మండన | గణితాద్భుత శౌర్య శ్రీ వెంకటేశ ||

సా రి మ గా రి స
రీ రి మ దా ద ని
గా గ ప సా స ని ద ప
మ గ ప మ గ రి!
స రి రి మ మ ద ద ని గ ప ప ద స రి రి మ
మ గ గ రి రి స స ని ని ద ద ప ప మ మ గ రి స గ రి!! (రఘు)

You are the one who put an end to the arrogance of Parasurama! You are the victorious! You are the one who waged a war to the amazement of Shiva and others! You honored (are the jewel in) the race of the Sun(Raghu), the friend of the lotus! Venkatesa! you are the possesor of immeasurable and wonderful brightness!

Click Here for the Full Post..

గజేంద్ర మోక్షం పద్యాలు- Gajendra Moksham

గజేంద్ర మోక్షం పద్యాలు

-శ్రీ బొమ్మెర పోతన

కరి దిగుచు మకరి సరసికి
కరి దరికిని మకరి దిగుచు కరకరి బెరయన్
కరికి మకరి మకరికి కరి
భరమనుచును నతల కుతల భటులరుదు పడన్  !!

నానానేకప యూధముల్ వనము లోనన్ పెద్ద కాలంబు స
న్మానింపన్ దశ లక్ష కోటి కరిణీ నాధుండ నై యుండి మ
ద్దానాంభః పరిపుష్ట చందన లతాంతచ్చాయ లందుండ లే
కీ నీరాశ ఇటేల వచ్చితి భయం బెట్లో గదే ఈశ్వరా !!

కలడందురు దీనుల యెడ
కలడందురు భక్త యోగి గణముల పాలం
గలడందురన్ని దిశలను
కలడు కలండనెడు వాడు కలడో లేడో !!

లోకంబులు లోకేశులు
లోకస్థులు తెగిన తుది నలోకంబగు పెం
జీకటి కవ్వల నెవ్వడు
ఏకాకృతి వెల్గు నతని నే భజియింతున్ !!

ఎవ్వని చేఁ జనించు జగ? మెవ్వని లోపల నుండు లీనమై?
ఎవ్వని యందు డిందు? పరమేశ్వరుడెవ్వడు? మూల కారణం
బెవ్వ? డనాది మధ్య లయుడెవ్వడు? సర్వము తానె యైన వా
డెవ్వడు? వాని నాత్మ భవు నీశ్వరు నే శరణంబు వేడెదన్ !!


లావొక్కింతయు లేదు ధైర్యము విలోలంబయ్యె ప్రాణంబులున్
ఠావుల్ దప్పెను మూర్చ వచ్చె తనువున్ డస్సెన్ శ్రమంబయ్యెడిన్
నీవే తప్ప ఇతః పరంబెరుగ మన్నింపం దగున్ దీనునిన్
రావే ఈశ్వర కావవే వరద సంరక్షింపు భద్రాత్మకా  !!

అల వైకుంఠ పురంబులో నగరిలో నా మూల సౌధంబు దా
పల మందార వనాంతరామృత సరః ప్రాంతేందు కాంతోపలో
త్పల పర్యంక రమా వినోది యగు నాపన్న ః ప్రసన్నుండు వి
హ్వల నాగేంద్రము పాహి పాహి యన గుయ్యాలించి సంరంభి యై !!

సిరికిం జెప్పడు శంఖ చక్ర యుగముం చేదోయి సంధింపడే
పరివారంబును జీర డభ్రగపతిన్ మన్నింపడా కర్ణికాం
తర ధమ్మిల్లము చక్కనొత్తడు వివాద ప్రోద్ధిత శ్రీ కుచో
పరి చేలాంచలమైన వీడడు గజప్రాణా వనోత్సాహి యై !!


అడిగెద నని కడు వడి జను
అడిగిన తన మగుడ నుడువడని నెడయుడుగున్
వెడ వెడ జిడి ముడి తడ బడ
నడుగిడు నడిగిడదు జడిమ నడుగిడు నెడలన్ !!

Click Here for the Full Post..

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము - Sri Kalahastheeswara Sathakam

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము

ధూర్జటి

ఏ వేదంబుఁ బఠించె లూత, భుజంగమే శాస్త్రముల్చూచెఁ, దా
నే విద్యాభ్యసనం బొనర్చెఁ గరి, చెంచే మంత్ర మూహించె, బో
ధా విర్భావ నిదానముల్ చదువులయ్యా? కావు ! మీ పాద సం
సేవాసక్తియె కాక జంతు తతికిన్ శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! | శా |

ఒక పూఁటించుక కూడు తక్కువగునే నోర్వంగఁలేఁ, డెండ కో
పక నీడ న్వెదకున్, చలిం జడిసి కుంపట్లెత్తికోఁజూచు, వా
నకు నిండ్లిండ్లును దూఱు నీ తనువు, దీనన్వచ్చు సౌఖ్యంబు రో
సి కడాసింపరుగాక మర్త్యులకటా శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | మ |

అంతా మిథ్య తలంచి చూచిన, నరుడట్లౌ టెరింగిన్, సదా
కాంత, ల్పుత్రులు, నర్థమున్, తనువు నిక్కంబంచు మోహార్ణవ
భ్రాంతిఁ జెంది చరించుఁ గాని; పరమార్థంబైన నీ యందుఁ దా
జింతాకంతయుఁ జింత నిల్పడుఁ గదా శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! | శా |

కాయల్గాచె వధూనఖాగ్రములచేఁ గాయంబు, వక్షోజముల్
రాయన్ రాపడె రొమ్ము, మన్మథ విహార క్లేశ విభ్రాంతిచేఁ
బ్రాయంబాయెను, బట్ట కట్టెఁ దల, చెప్పన్ రోఁత సంసార మేఁ
జేయంజాల విరక్తుఁ జేయఁగదవే శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | శా |



కాలద్వార కవాట బంధనము, దుష్కాల ప్రయాణ క్రియా
లీలా జాలక చిత్రగుప్త ముఖ వల్మీకోగ్ర జిహ్వాద్భుత
వ్యాళ వ్యాళ విరోధి, మృత్యు ముఖ దంష్ట్రాహార్య వజ్రంబు, ది
క్చేలాలంకృత నీదు నామ మరయన్ శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | శా |



జలకంబుల్ రసము, లప్రసూనములు వాచాబంధము, ల్వాద్యము
లల శబ్దధ్వను, లంచితాంబర మలంకారంబు, దీప్తల్ మెఱుం
గులు, నైవేద్యము మాధురీమహిమగాఁ గొల్తున్నినుం భక్తిరం
జిల దివ్యార్చన గూర్చి నేర్చిన క్రియన్ శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | మ |



తనువెందాక ధరిత్రి నుండు నను నందాక న్మహారోగ దీ
పన దుఃఖాదులఁ బొందకుండ ననుకంపాదృష్టి వీక్షించి, యా
వెనుక న్నీ పద పద్మముల్గొలుచుచు న్విశ్వ ప్రపంచంబుఁ బా
సిన చిత్తంబున నుండఁజేయగదవే శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! | మ |



తరగల్, పిప్పల పత్రముల్, మెరుగుటద్దంబుల్, మరుద్దీపముల్,
కరికర్ణాంతము, లెండమావుల తతుల్, ఖద్యోత కీట ప్రభల్,
సురవీథీ లిఖితాక్షరంబు, లసువుల్, జ్యోత్స్నా పయఃపిండముల్
సిరు, లందేల మదాంధులౌదురు జనుల్, శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | మ |

నిన్నున్ నమ్మిన రీతి నమ్మనొరులన్, నీకన్న నాకెన్న లే
రన్నల్దమ్ములు, తల్లిదండ్రులు, గురుం, డాపత్సహాయుండు నా
యన్నా ! యెన్నడు నన్ను సంస్మృతి విషాదాంబోధి దాటించి య
చ్ఛిన్నానంద సుఖాబ్ధిఁ దేల్చెదొ కదే శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! | శా |

నీకున్ మాంసము వాంఛయేని కఱవా నీ చేత లేడుండఁగా,
జోకైనట్టి కుఠారముండ, ననలజ్యోతుండ, నీరుండఁగా,
బాకంబొప్ప ఘటించి, చేతి పునుకన్ భక్షింప కా బోయచేఁ
జేకొం టెంగిలి మాంస మిట్లు దగునా శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | శా |



పదునాల్గేలె మహాయుగంబులొక భూపాలుండు, చెల్లించె న
య్యుదయాస్తాచల సంధి నాజ్ఞ నొకఁడాయుష్మంతుఁడై, వీరియ
భ్యుదయం బెవ్వరు చెప్పఁగా వినరొ, యల్పుల్మత్తులై యేల చ
చ్చెదరో రాజులమంచు నక్కటకటా శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | మ |



పుడమి న్నిన్నొక బిల్వ పత్త్రమున నేఁ బూజించి పుణ్యంబునుం
బడయన్; నేరక పెక్కు దైవంబులకుం బప్పుల్, ప్రసాదంబులుం,
గుడుముల్, దోసెలు, సారె సత్తు, లటుకుల్, గుగ్గిళ్ళునుం బెట్టుచుం
జెడి యెందుం గొఱగాక పోదు రకటా శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | మ |



మును నేఁ బుట్టిన పుట్టులెన్ని గలవో ? మోహంబుచే నందుఁ జే
సిన కర్మంబుల ప్రోవులెన్ని గలవో ? చింతించినంగాన నీ
జననంబేయని యున్న వాడ, నిదియే చాలింపవే నిన్నుఁ గొ
ల్చిన పుణ్యంబునకుం గృపారతుడవై శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! | మ |



సంతోషించితిఁ జాలుఁ జాలు రతిరాజద్వార సౌఖ్యంబులన్
శాంతింబొందితిఁ జాలుఁ జాలు బహురాజద్వార సౌఖ్యంబులన్
శాంతింబొందెదఁ జూపు బ్రహ్మపదరాజద్వార సౌఖ్యంబు ని
శ్చింతన్ శాంతుఁడ నౌదు నీ కరుణచే శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! | శా |

Source Sree ఎ. శేషు మాధవ రావు (Seshu Madhava Rao Adluri, e-mail: adluri@engr.mun.ca).

Click Here for the Full Post..

ఏ దేశమేగినా ఎందు కాలెడినా - E desamegina

Poet - రాయప్రోలు సుబ్బా రావు - Raayaprolu Subba Rao

ఏ దేశమేగినా ఎందు కాలెడినా
ఏ పీఠమెక్కినా, ఎవ్వరేమనినా,
పొగడరా నీ తల్లి భూమి భారతిని,
నిలపరా నీ జాతి నిండు గౌరవము.

ఏ పూర్వ పుణ్యమో, ఏ యోగ బలమో
జనియించినాడ వీ స్వర్గఖండమున
ఏ మంచిపూవులన్ ప్రేమించినావో
నిను మోచె ఈ తల్లి కనక గర్భమున.

లేదురా ఇటువంటి భూదేవి యెందూ
లేరురా మనవంటి పౌరులింకెందు.
సూర్యునీ వెలుతురుల్ సోకునందాక,
ఓడలా ఝండాలు ఆడునందాక,
అందాక గల ఈ అనంత భూతలిని
మన భూమి వంటి చల్లని తల్లి లేదు
పాడరా నీ వీర భావ భారతము.

తమ తపస్సులు ఋషుల్ ధారవోయంగా
సౌర్య హారముల్ రాజచంద్రులర్పింప
భావ సూత్రము కవి ప్రభువులల్లంగ
రాగ దుగ్ధముల్ భక్తరత్నముల్ పిదక

దిక్కులకెగదన్ను తేజమ్ము వెలగ
రాళ్ళ తేనియలూరు రాగాలు సాగా
జగములనూగించు మగతనంబెగయ
సౌందర్యమెగ బోయు సాహిత్యమలర

వెలిగినదీ దివ్య విశ్వంబుపుత్ర
దీవించె నీ దివ్య దేశంబు పుత్ర
పొలములా రత్నాలు మొలిచెరా ఇచట
వార్ధిలో ముత్యాలు పండెరా ఇచట

పృథివి దివ్యౌషధుల్ పిదికెరా మనకూ
కానలా కస్తూరి కాచరా మనకు.

అవమానమేలరా ? అనుమానమేలరా ?
భారతేయుడనంచు భక్తితో పాడ!

Click Here for the Full Post..

Telugu Grammer - తెలుగు ఛందస్సు - 101 - Sri Sanka Rama Krishna

తెలుగు ఛందస్సు - 101

కొంత కవితావేశం కలిగి, పద్యాలు రాయాలనుకొంటున్న మా చెల్లెలు, తనకు తెలుగు ఛందస్సు వివరిస్తూ ఉత్తరం రాయమంది. నాకు గుర్తున్నంత వరకు ఛందస్సు సూత్రాలని, నేను పద్యాల నడక నేర్చుకొన్న తీరునూ, సమ్మిళితం చేసి ఒక చిన్న వ్యాసం రాయాలన్న నా చిరకాల కోరిక ఇలా తీరింది. ఇది రాయటంలో మొత్తంగా నా జ్ఞాపకశక్తి పైనే ఆధారపడ్డాను. అందువల్ల ఇందులో కొన్ని తప్పులు దొర్లి ఉండ వచ్చు. అయినా, ఉన్న తప్పులు "యతి మైత్రి వర్గాలు", "కంద పద్యం సూత్రాలు" అనే అంశాల్లోనే అని నా నమ్మకం. మీకు ఈ వ్యాసంలో కనిపించిన దోషాలు, ముద్రా రాక్షసాలు సహృదయతతో నాకు తెలియ పరిస్తే, దిద్దుకుంటాను. ఇట్లు భవదీయుడు, సంకా రామకృష్ణ (ర్సంక@ఉస.నెత్)

---

లఘువు: ఏక మాత్రా కాలంలో ఉచ్చరించ బడేది లఘువు. దీని గుర్తు "ఈ". సాధారణంగా హ్రస్వాలు లఘువులవుతాయి. ఈ ఈ ఈ ఈ ఉదా: త, న, ద్వి, క్ల గురువు: ద్వి మాత్రా కాలంలో ఉచ్చరించ బడేది గురువు. దీని గుర్తు "ఊ". సాధారణంగా దీర్ఘాలు గురువులవుతాయి. ఊ ఊ ఊ ఊ ఊ ఉదా: కో, సం, కై, లా, యెల్ గురు, లఘు నిర్ణయం చేసేటప్పుడు సాధారణంగా పై ఉదాహరణలలో చూప్పినట్టు అక్షరాల పైన వాటి గుర్తులుంచుతారు. సంయుక్తాక్షరాలు (ఉదా: త్ర, క్లు వంటివి), ద్విత్వాలు (ఉదా: త్త, ప్పు వంటివి) ముందు వున్న అక్షరాన్ని గురువును చేస్తాయి. ఉదా: "మిత్ర" అనే పదంలో విడిగా చూస్తే "మి" ని లఘువుగా గుర్తించినా "త్ర" అనే సం యుక్తాక్షరం ముందు ఉండటం వలన అది గురువవుతుంది. అలాగే "తప్పు" అనే పదంలో "ప్పు" అనే ద్విత్వాక్షరం ముందు ఉండటం వలన "త" గురువు అవుతుంది. ఈ సూత్రానికి కారణం "మిత్ర", "తప్పు" అనే పదాలను ఉచ్చరించేటప్పుడు "మిత్ ర", "తప్ పు" గా వినిపించటం కావచ్చు. ఊ ఈ ఊ ఈ అందువల్ల మిత్ర తప్పు అని గుర్తించాలి. గణాలు: ప్రతి పద్య రీతికీ ఒక విశిష్టమైన లయ వుంటుంది. ఆ లయను గురువు, లఘువుల pattern తో సూచించ వచ్చు. అయితే ఈ లయను సులభంగా సూచించటం కోసం కొన్ని సామన్యమైన గురువు, లఘువు combinations ని "గణాలు"గా ఏర్పరచారు. సాధారణంగా ఒక గణంలో మూడు అక్షరాలు వుంటాయి. య: ఈ ఊ ఊ భ: ఊ ఈ ఈ వ : ఈ ఊ (దీనిని లగం అని కూడా అంటారు) ర: ఊ ఈ ఊ జ: ఈ ఊ ఈ హ : ఊ ఈ త: ఊ ఊ ఈ స: ఈ ఈ ఊ ల : ఈ మ: ఊ ఊ ఊ న: ఈ ఈ ఈ గ : ఊ ఈ గణాలని గుర్తు పెట్టుకోవడానికి రెండు చిట్కాలున్నాయి. 1. ఈ నాలుగు సూత్రాలని కంఠస్థం చెయ్యండి: అ) ఆది మధ్య అంత్య లఘువులు - య ర త - లు ఆ) ఆది మధ్య అంత్య గురువులు - భ జ స - లు ఇ) సర్వ లఘువు - న - గణం ఈ) సర్వ గురువు - మ - గణం మొదటి రెండు సూత్రాలను ఇలా అన్వయించుకోవాలి: ఆది లఘువు య గణం : ఈ ఊ ఊ (అంటే మొదటి అక్షరం లఘువు - మిగతా రెండూ గురువులని అర్థం) మధ్య లఘువు ర గణం : ఊ ఈ ఊ అంత్య లఘువు త గణం : ఊ ఊ ఈ అలాగే ఆది గురువు భ గణం : ఊ ఈ ఈ మధ్య గురువు జ గణం : ఈ ఊ ఈ అంత్య గురువు స గణం : ఈ ఈ ఊ 2. ఇంకొక పద్ధతి ఏమిటంటే "య మా తా రా జ భా న స ల గం" అనే phrase ని కంఠస్థం చెయ్యటం. ఇందులో ఇప్పుడు ఏ గణం కావాలంటే ఆ అక్షరం దగ్గర మొదలు పెట్టి మూడు అక్షరాలను తీసుకొని లఘువు గురువులు గుర్తించాలి. ఉదా: య గణం : "య మా తా" అంటే ఈ ఊ ఊ అలాగే స గణం : "స ల గం" అంటే ఈ ఈ ఊ మీకు ఏ పద్ధతి తేలికగా అనిపిస్తే ఆ పద్ధతిని అనుసరించ వచ్చు. యతి - ప్రాస: తెలుగు కావ్యాలలో ఉపయోగించే పద్య రీతుల్లో చాలా వరకు సంస్కృతం నుంచి దిగుమతి చేసుకొన్న వృత్త రీతులే. "ఉత్పలమాల", "చంపకమాల", "మత్తేభం", "శార్దూలం" వీటిలో ప్రముఖమైనవి. అయితే తెలుగుకు ప్రత్యేకమైన పద్య రీతులు లేక పోలేదు. అచ్చంగా తెలుగుకు చెందినవి "కందం", "సీసం", "గీత పద్యాలు : తేటగీతి - ఆటవెలది". అయితే ఇలా సంస్కృతం నుండి గ్రహించిన వృత్తాలను కూడా, తెలుగు తన ప్రత్యేకతలను ఆపాదించే స్వీకరించింది. సంస్కృత వృత్తాలకు తెలుగు చేర్చిన విశేషాలు "యతి", "ప్రాస" నియమాలు. యతి: యతి అంటే విరామం అని అర్థం. లయబద్ధమైన పద్య నడకలో సహజంగా వచ్చే pause (విరామం) ని యతి స్థానం అంటారు. తెలుగు పద్యాలలో ఈ యతి స్థానంలో ఉండే అక్షరం పాదం మొదటి అక్షరంతో "యతి మైత్రి" లో ఉండాలనేది నియమం. ఈ క్రింది అక్షర వర్గాలలో ఒక వర్గంలోని అన్ని అక్షరాలూ పరస్పరం యతి మైత్రిలో ఉంటాయి. 1. అ, ఆ, ఐ, ఔ, హ, య, అం, అః 2. ఇ, ఈ, ఎ, ఏ, ఋ 3. ఉ, ఊ, ఒ, ఓ 4. క, ఖ, గ, ఘ, ఞ, క్ష 5. చ, ఛ, జ, ఝ, శ, ష, స, ఙ 6. ట, ఠ, డ, ఢ, ణ 7. త, థ, ద, ధ, న 8. ప, ఫ, బ, భ, మ, వ 9. ణ, న 10. ర, ఱ, ల, ళ హల్లుల యతి మైత్రి పాటించేటప్పుడు వాటితో కూడిన అచ్చులకు కూడా యతి మైత్రి పాటించాలి. అంటే: "చ", "జ" ఒకే యతి మైత్రి వర్గంలో ఉన్నా "చ" కి "జి" తో మైత్రి కుదరదు. సంయుక్తాక్షరాలు వచ్చిన చోట, యతి కోసం ఏ అక్షరాన్నైనా గణించవచ్చు. ఉదా: "క్రొ" మొదటి అక్షరం అనుకోండి. యతి మైత్రి కోసం దీన్ని "కొ" గా గానీ "రొ" గా గానీ భావించ వచ్చు. ప్రాస: పద్య పాదంలోని రెండో అక్షరాన్ని ప్రాసాక్షరం అంటారు. తెలుగులో వృత్తాలలో, కంద పద్యంలో అన్ని పాదాలలో ప్రాసాక్షరం ఒక్కటే ఉండాలనేది నియమం. ప్రాసాక్షరం అన్ని పాదాలలోనూ ఒకే గుణింతంలో ఉండనక్కరలేదు. ముందు ముందు వివరించబోయే పద్యరీతుల ఉదాహరణలలో ఈ నియమాలను గమనించ వచ్చు.

---

వృత్తాలు ఉత్పలమాల ఈ వృత్తం నడక ఇలా ఉంటుంది: "తానన తాన తాన తన తానన తానన తాన తాన తా" |____ యతి మైత్రి ____| 10 వ అక్షరం తో దీనిని మూడు మూడు అక్షరాలుగా విభజించి గణాలు గుర్తిస్తే భ ర న భ భ ర వ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఊ ఈ ఈ ఈ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఊ ఈ ఊ తానన తాన తా న తన తానన తానన తాన తా న తా అంటే ఉత్పలమాల వృత్తంలో "భ ర న భ భ ర వ" గణాలు వస్తాయి 10 వ అక్షరం తో యతి మైత్రి అని చెప్పవచ్చు. ఉదా: (దీనిని - మీకు తెలిసిన ఇతర ఉత్పలమాల పద్యాలను - పైన చెప్పిన నడక తీరులో చదవటం అలవాటు చేసుకొంటే పద్యాలు ఏ వృత్తానికి చెందినవో గుర్తించటం, పద్యం కంఠస్థం చేయటం, రాయటం సులువవుతుంది) తొండము నేక దంతమును తోరపు బొజ్జయు వామ హస్తమున్ మెండుగ మ్రోయు గజ్జెలును మెల్లని చూపులు మందహాసమున్ కొండొక గుజ్జు రూపమున కోరిన విద్యలకెల్ల నొజ్జవై యుండెడి పార్వతీ తనయ యోయి గణాధిప నీకు మ్రొక్కెదన్ పై పద్యంలో మొదటి పాదాన్ని ఉత్పలమాలకి సూచించిన నడక ప్రకారం కొంచెం విడ దీసి రాస్తే: తానన తాన తాన నన తానన తానన తాన తాన నా తొండము నేక దంత మును తోరపు బొజ్జయు వామ హస్త మున్ చూశారా ఈ పద్యంలో పదాల అల్లిక మనం రాసుకున్న నడకకి ఎంత దగ్గరగా ఉందో?!(ఈ పద్యం ఉదాహరణగా తీసుకోవడానికి ఇదొక కారణం!) అన్ని పద్యాల్లో ఇంత దగ్గర కలయిక ఉండకపోవచ్చు. ఈ పద్యంలోనే నాలుగో పాదం చూడండి: తానన తాన తాన నన తానన తానన తాన తాన నా యుండెడి పార్వ తీత నయ యోయిగ ణాధిప నీకు మ్రొక్కె దన్ పదాల విరుపు కొంచెం అసహజంగా ఉంటుంది. అయినా పద్యాల నడక పట్టుబడాలంటే కొంత కాలం పద్యాలని ఇలా చదవక తప్పదు. నడక కొంత పట్టు చిక్కాక ఇలా విరవకుండానే పద్యాన్ని చదవచ్చు. ఇంకో గమనించ దగ్గ విశేషం ఏమిటంటే, మనం రాసుకొన్న నడకలో, రెండో సారి "తానన" వచ్చే ముందు కొంచెం pause వచ్చి "తానన" తాళంలో దెబ్బ లాగా మంచి ఊపుతో వస్తుంది. ఈ తానన లో "తా" యతి స్థానం కావటం యాదృచ్ఛికం కాదు. చెప్పొచ్చేదేమిటంటే పద్యాన్ని మనం రాసుకున్న నడకలో చదివితే యతి స్థానం దానంతటదే తెలుస్తుంది - అక్షరాలు లెక్కేసుకోవలసిన పని లేదు. ఇప్పుడు formal గా గణవిభజన చేసి చూద్దాం: భ ర న భ భ ర వ ఊ ఈ ఈ | ఊ ఈ ఊ |ఈ ఈ ఈ|ఊ ఈ ఈ | ఊ ఈ ఈ|ఊ ఈ ఊ| ఈ ఊ కొండొక గుజ్జు రూపమున కోరిన విద్యలకెల్ల నొజ్జవై "ద్విత్వం / సం యుక్తం ముందర అక్షరాలను గురువు చేస్తాయి" అనే సూత్రం వల్ల "గుజ్జు", "విద్య", "కెల్ల", "నొజ్జ" లను "ఊ ఈ" గా గుర్తు పెట్టాము. ప్రాస అన్ని పాదాలలోనూ బిందు పూర్వక "డ" సరిపోయింది. యతి : 1వ అక్షరం "కొం" - "కో" 10వ అక్షరం సరిపోయింది. చదువరులు అన్ని పాదాలనూ ఇలాగే విభజించి సరి చూసుకోవచ్చు. నడక ప్రకారం చదువుతూ యతి స్థానాన్ని గుర్తించడం, పద్యంలో అన్ని గణాలూ సరిగా కుదిరిందీ లేనిదీ కనిపెట్టటం సాధన చేయాలి. పద్యంలో అక్కడక్కడా అక్షరాలని వదిలి ఎక్కడ పద్యం నడక తప్పిందీ గుర్తించడం పద్య నడక అలవడటంలో మంచి సాధననిస్తుంది. చంపకమాల ఇది ఉత్పలమాలకి సహ-వృత్తం అని చెప్పవచ్చు. దీనికీ ఉత్పలమాలకీ ఉన్న ఒక్కటే తేడా ఏంఇటంటే ఉత్పలమాలలోని మొదటి గురువు, చంపకమాలలో రెండు లఘువులవుతుంది. అంటే ఉత్పలమాల నడక "తానన తాన తాన తన తానన తానన తాన తాన తా" అయితే |____ యతి మైత్రి ____| 10 వ అక్షరం తో చంపకమాల నడక "తన నన తాన తాన తన తానన తానన తాన తాన తా" |______ యతి మైత్రి _____| 11 వ అక్షరం తో (షరా: మీకిష్టమైతే దీన్నే "ధిరనన ధీం న తోం న నన ధీం తక తోం తక ధిక్కు ధిక్కు ధా" అనీ రాసు(నేర్చు)కోవచ్చు) ఈ నడకను కూడా మూడు మూడు అక్షరాలుగా విభజించి గణాలు గుర్తిస్తే న జ భ జ జ జ ర ఈ ఈ ఈ ఈ ఊ ఈ ఊ ఈ ఈ ఈ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఊ ఈ ఊ తనన న తాన తాన త న తాన న తాన న తాన తాన నా టూకీగా చెప్పాలంటే: చంపకమాల లో 4 పాదాలలోనూ "న జ భ జ జ జ ర" గణాలు వస్తాయి, 11వ అక్షరంతో యతి మైత్రి. ఉదా: అలుగుట యే యెఱుంగని మహా మహితాత్ముడజాత శతృవే యలిగిన నాడు సాగరములన్నియు నేకము కాక పోవు క ర్ణులు పదివేవురైన నని నొత్తురు చత్తురు రాజ రాజ నా పలుకుల విశ్వసింపుము విపన్నుల నార్తుల గావుమెల్లెడన్ (ఇది తిరుపతి వేంకట కవుల "పాండవోద్యోగ విజయాలు" లోనిది. కౌరవ సభలో రాయబార సందర్భంలో కృష్ణుడు ధృతరాష్ట్రునితో చెప్పినది.) పై పద్యాన్ని చంపకమాలకి చెప్పిన నడకలో చదువుకొని సరిగా ఉన్నదో లేదో చూసుకోండి. ఆ తరువాత అన్ని పాదాలనూ గణ విభజన చేసి గణాలు సరిపోయాయో లేదో గమనించండి. ప్రాసాక్షరం : ల (నాలుగు పాదాలలో వరుసగా "లు, లి, లు, లు") యతి: (మొదటి అక్షరానికీ 11వ అక్షరానికీ చూస్తే: ) 1. "అ" -- "హా" 2. "య" -- "ల" ఇవి రెండు కూడా నిజానికి ఒక యతి మైత్రి వర్గానికి చెందినవి కావు. కానీ గమనించి చూస్తే ఇవి రెండూ సంధి వల్ల మారురూపంలో ఉన్న "అ" లు. "యలిగిన" = "య్ + అలిగిన" , "లన్నియు" = "లు + అన్నియు" కాబట్టి యతి మైత్రి "అ" -- "అ" కి సరిపోయింది. 3. "ర్ణు" -- "నొ" "ర్ణు" లోని "ణు" గ్రహిస్తే యతి మైత్రి తేలికగా కనిపిస్తుంది. గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే "ణ" కి "న" కి మైత్రి కుదరటమే కాక, వాటిని అంటి ఉన్న అచ్చులు "ఉ" కి "ఒ" కీ కూడా మైత్రి కుదిరింది. 4. "ప" -- "ప" శార్దూలం దీని నడక: "తానా తానన తాన తాన తననా తానాన తానాన నా" |________ యతి మైత్రి ________| 13 వ అక్షరం ఇంకో రకంగా రాస్తే: "తద్ధిత్తోం తక తోం న తోం న ధిరనా తద్ధిక్కు తద్ధిక్కు తా" |______________ యతి మైత్రి _______________| 13 వ అక్షరం గణ విభజన చేస్తే మ స జ స త త గ ఊ ఊ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఊ ఈ ఈ ఈ ఊ ఊ ఊ ఈ ఊ ఊ ఈ ఊ తానా తా నన తా న తాన తననా తానాన తానాన నా టూకీగా: శార్దూలం పద్యం 4 పాదాలలో "మ స జ స త త గ" అనే గణాలు వస్తాయి. 13వ అక్షరంతో యతి మైత్రి. ఉదా: జండాపై కపి రాజు ముందు సిత వాజిశ్రేణినిన్ గూర్చి నే దండంబున్ గొని దోలు స్యందనము మీదన్ నారి సారించుచున్ గాండీవమ్ము ధరించి ఫల్గుణుడు మూకం జెండు చున్నప్పు డొ క్కండున్నీ మొర నాలకింపడు కురుక్ష్మా నాథ సంధింపగాన్ (ఈ పద్యం కూడా "పాండవోద్యోగ విజయాలు" లో రాయబార ఘట్టంలోనిదే) దీనిని నడక ననుసరించి చదవటం, గణ విభజన, యతి మైత్రి గుర్తించటం చదువరులకు అభ్యాసం కింద వదిలి పెడుతున్నాను! ప్రాస విషయంలో మాత్రం రెండు చిన్న విషయాలు సూచిస్తాను. 1. పాదంలో మొదటి అక్షరంలో గనక సున్నా వస్తే, దానికి కూడా ప్రాస నియమం వర్తిస్తుంది. అంటే మొదటి పాదంలో మొదటి అక్షరం గనుక బిందు పూర్వకమైనదైతే మిగతా మూడు పాదాలలోని మొదటి అక్షరాలు కూడా బిందు యుక్తమైనవే అయి ఉండాలి. (ఈ సూత్రం ఉత్పలమాలకి ఇచ్చిన ఉదాహరణలో చూడ వచ్చు.) 2. మొదటి పాదంలో ప్రాసాక్షరం గనుక సం యుక్తం, ద్విత్వం, లేక పొడి అక్షరమైతే అన్ని పాదాలలోనూ అలాగే సం యుక్తం , ద్విత్వం, పొడి అక్షరం గానే ఉండాలి. మత్తేభం ఇది శార్దూలానికి "సహ-వృత్తం". నిజానికి చాలా వృత్తాలు ఇలా జంటగా ఉంటాయి. ఒక దాని మొదటి గురువు రెండో దానిలో రెండు లఘువులవుతుంది. అందు వల్ల దీని నడక: "తననా తానన తాన తాన తననా తానాన తానాన నా" |________ యతి మైత్రి _________| 14 వ అక్షరం ఇంకో రకంగా రాస్తే: "తక ధిత్తోం తక తోం న తోం న ధిరనా తద్ధిక్కు తద్ధిక్కు తా" |______________ యతి మైత్రి _________________| 14 వ అక్షరం గణ విభజన చేస్తే స భ ర న మ య వ ఈ ఊ ఊ ఊ ఈ ఈ ఊ ఈ ఊ ఈ ఈ ఈ ఊ ఊ ఊ ఈ ఊ ఊ ఈ ఊ తననా తానన తాన తా న తన నా తానా న తానా న నా టూకీగా: మత్తేభం పద్యం 4 పాదాలలో "స భ ర న మ య వ" అనే గణాలు వస్తాయి. 14వ అక్షరంతో యతి మైత్రి. ఉదా: అల వైకుంఠ పురంబులో నగరిలో నా మూల సౌధంబు దా పల మందార వనాతరామృత సరః ప్రాంతేందు కాంతోపలో త్పల పర్యంక రమా వినోది యగు నాపన్న ః ప్రసన్నుండు వి హ్వల నాగేంద్రము పాహి పాహి యన గుయ్యాలించి సంరంభియై (ఈ పద్యం పోతన విరచిత "శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతం" లోని గజేంద్ర మోక్షం ఘట్టంలోనిది) దీనిని నడక ననుసరించి చదవటం, గణ విభజన, యతి మైత్రి గుర్తించటం చదువరులకు అభ్యాసం కింద వదిలి పెడుతున్నాను! ఇంకా చాలా రకాల వృత్తాలున్నాయి. కానీ ఇంకో రెండు మాత్రం కొంత ప్రముఖంగా వాడ బడ్డాయి. ఇవి "మత్తకోకిల" , "తరలము" అనే జంట వృత్తాలు. మత్తకోకిల నడక చాలా సులభంగా వుంటుంది: "మత్త కోకిల మత్త కోకిల మత్త కోకిల కోకిలా" "తాన తానన తాన తానన తాన తానన తాన తా" |_____ యతి మైత్రి _____| 11 వ అక్షరం దీనిలో గణాలు : "ర స జ జ భ ర" చదువరులు ఊహించినట్టే "తరలము" నడక "తనన తానన తాన తానన తాన తానన తాన తా" |_____ యతి మైత్రి _______| 12 వ అక్షరం దీనిలో గణాలు : "న భ ర స జ జ గ" మత్త కోకిల గణాలు రాసి చూస్తే అది యెంత "symmetric" గా ఉందో అర్థమవుతుంది. కొంచెం నేర్పుగా రాస్తే ఈ వృత్తంలో "palindromes" రాయ వచ్చు!

వృత్తాల నడక, గణాలు, యతి స్థానం
ఉత్పలమాల	తానన తాన తాన తన తానన తానన తాన తాన తా	భ ర న భ భ ర వ	10
చంపకమాల	తన నన తాన తాన తన తానన తానన తాన తాన తా	న జ భ జ జ జ ర	11
శార్దూలం	తానా తానన తాన తాన తననా తానాన తానాన నా	మ స జ స త త గ	13
మత్తేభం	తననా తానన తాన తాన తననా తానాన తానాన నా	స భ ర న మ య వ	14
మత్తకోకిల	తాన తానన తాన తానన తాన తానన తాన తా	ర స జ జ భ ర	11
తరలము	తనన తానన తాన తానన తాన తానన తాన తా	న భ ర స జ జ గ	12

---

తెలుగు పద్యాలు
ఇక అచ్చ తెలుగు పద్య రీతులకు వస్తే ముందుగా కొన్ని కొత్త గణాలు
నేర్చుకోవలసి ఉంటుంది. భయపడకండి, ఇవి మనకు పరిచయమైన
పాత గణాల నుంచే ఏర్పడ్డాయి.

ఇంద్ర గణాలు: నల, నగ, సల, భ, ర, త 
నల : ఈ ఈ ఈ ఈ
నగ : ఈ ఈ ఈ ఊ
సల : ఈ ఈ ఊ ఈ
భ : ఊ ఈ ఈ
ర : ఊ ఈ ఊ
త : ఊ ఊ ఈ

సూర్య గణాలు:  గల, న 
గల : ఊ ఈ
న : ఈ ఈ ఈ



సీస పద్యం

సీస పద్యాన్ని ఒకే లాగా ఉండే నాలుగు పెద్ద పాదాలుగా కానీ (1, 1, 1, 1),
ఈ ఒక్కో పెద్ద పాదాన్ని రెండు చిన్న పాదాలుగా (1, 2, 1, 2, 1, 2, 1, 2)
మొత్తం ఎనిమిది పాదాలుగా కానీ వివరించవచ్చు. సీస పద్యంలో భాగం
కాక పోయినా సాధారణంగా సీస పద్యం తరువాత ఒక గీత పద్యం
("ఆటవెలది" లేదా "తేటగీతి") వస్తుంది.

1. ఒక పెద్ద పాదంలో వరుసగా 6 ఇంద్ర గణాలు, 2 సూర్య గణాలూ వస్తాయి.
2. ప్రాస నియమం లేదు.
3. యతి 1వ గణంలో మొదటి అక్షరానికి 3వ గణంలో మొదటి అక్షరంతోనూ,
      5వ గణంలో మొదటి అక్షరానికి 7వ గణంలో మొదటి అక్షరంతోనూ
 మైత్రి కుదరాలి.
4. ప్రాసయతి ఉండ వచ్చు.
 అంటే పై సూత్రంలో చెప్పిన గణాలలో మొదటి అక్షరాలకు యతి మైత్రి బదులు
 రెండో అక్షరాలు ప్రాస నియమం పాటిస్తే చాలు - అంటే ఒకే అక్షరం అయి ఉండాలి
 (ఏ గుణింతమైనా సరే).

ఈ అచ్చ తెనుగు పద్య రీతులలో ఖచ్చితమైన గణాలు చెప్పక పోవటం వల్ల
అన్ని పద్యాలు (అంతెందుకు ఒక పద్యంలోని అన్ని పాదాలూ) ఒకే లయలో ఉండనవసరం
లేదు. కానీ వీటి లయను గుర్తించడం అంత కష్టం కాదు. పద్యాలు పైకి
చదువుతూ ఉంటే లయ దానంతట అదే అవగతం అవుతుంది.

ఉదా: 
సీ.   లోకాల చీకట్లు పోకార్ప రవిచంద్ర
         దీపాలు గగనాన త్రిప్పలేక
    జగతిపై బడవచ్చు జలరాశి కెరటాలు  
         మామూలు మేరకు మడవలేక    
    పని మాలి ప్రతిరోజు ప్రాణికోటుల గుండె
         గడియారముల కీలు కదపలేక  
    అందాలు చింద నీలాకాశ వేదిపై    
         చుక్కల మ్రుగ్గులు చెక్కలేక

తే.గీ  ఎంత శ్రమ నొందుచుంటివో యేమొ స్వామి!  
     అడుగిడితి వెట్లొ నేడు మా గడపలోన;  
     గుండె కుదిలించి నీ ముందు కుప్పవోతు  
     అందుకోవయ్య హృదయ పుష్పాంజలులను 

(అభినవ పోతన - కరుణశ్రీ - జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారు మధుర
మధురంగా భగవంతుని కర్పించిన హృదయ పుష్పాంజలి ఇది!)

  1       2       3        4          5        6        7    8    
 త      త      త       సల        త      సల     గల గల
ఊ ఊ ఈ   ఊ  ఊ ఈ   ఊ ఊ ఈ   ఈ  ఈ ఊ  ఈ   ఊ  ఊ ఈ  ఈ  ఈ ఊ ఈ   ఊ  ఈ  ఊ ఈ
లోకాల చీకట్లు పోకార్ప రవిచంద్ర దీపాలు గగనాన త్రిప్పలేక
 |___ప్రాసయతి____|                 |______ యతి_______| 


పై ఉదాహరణలో ప్రాస యతి ఉన్న అక్షరాలకు ప్రాసతో బాటు యతి కూడా కుదిరింది.
ప్రాస యతి అక్షరాలకి యతి మైత్రి అవసరం లేదు. ఇంకొక ఉదాహరణ చూడండి.

  నగ     సల     నగ    ర      నల   త      న    న
I  I I  U I I U I  I I I U U I U  I I I I U U I  I I I  I I I
కలికి వెన్నెలలూరు చలువ దోసిళ్ళతో లతలకు మారాకు లతికి యతికి
 |____ప్రాస యతి____|              |__యతి మైత్రి__|

ఇక్కడ ప్రాస యతి ఉన్నది కానీ "లి" కి "లు" కి యతి మైత్రి లేదు.




తేటగీతి - ఆటవెలది
ఈ రెండు పద్యాల గణాలను ఒక ఆటవెలది పద్యంలో చెప్తారు:

సూర్యుడొక్కరుండు సురరాజులిద్దరు
దినకర ద్వయంబు తేటగీతి
ఇన గణ త్రయంబు ఇంద్ర ద్వయంబు
హంస పంచకంబు ఆటవెలది  

తేటగీతి:
అన్ని పాదాలలోనూ 1 సూర్య గణం, 2 ఇంద్ర గణాలు, 2 సూర్య గణాలు వస్తాయి.

ఆటవెలది:
1,3 పాదాలలో : 3 సూర్య గణాలు, 2 ఇంద్ర గణాలు
2,4 పాదాలలో : 5 సూర్య గణాలు

గీత పద్యాలు రెండిటికీ common సూత్రాలు
1. ప్రాస నియమం లేదు
2. యతి మైత్రి  మొదటి గణంలో మొదటి అక్షరానికి, 4వ గణంలో మొదటి
 అక్షరానికి ఉండాలి.
3. ప్రాస యతి ఉండవచ్చు.

వేమన పద్యాలు అన్నీ ఆట వెలది పద్యాలు.
పైన ఉదహరించిన సీస పద్యం చివర ఉన్నది ఒక తేటగీతి పద్యం. 

తేటగీతి - ఇంకొక ఉదాహరణ:
తివిరి ఇసుమున తైలంబు తీయ వచ్చు,
దవిలి మృగతృష్ణలో నీరు త్రాగ వచ్చు,
తిరిగి కుందేటి కొమ్ము సాధించ వచ్చు
చేరి మూర్ఖుని మనసు రంజింప రాదు

(ఇది పైడిపాటి "ఏనుగు" లక్ష్మణ కవి తెనిగించిన భర్తృహరి
సుభాషితాల లోనిది)



కంద పద్యం

కంద పద్యం అందం ఇంతా అంతా కాదు. అతి సుందరమైన పద్య రీతులలో
కందం ఒకటి.

1. కంద పద్యంలో
 "గగ"(ఊఊ), "భ" (ఊ ఈ ఈ), "జ" (ఈ ఊ ఈ), "స"(ఈ ఈ ఊ), "నల" (ఈ ఈ ఈ ఈ)
 అనే గణాలు వస్తాయి. గమనిస్తే అన్నీ 4 మాత్రలు కల గణలే!

2. కందంలో 1,3 పాదాలలో 3 గణాలు, 2,4 పాదాలలో 5 గణాలూ వుంటాయి.

3. బేసి (అంటే odd number) గణం "జ" గణం కారాదు. 
 అంటే 1,3 పాదాలలో 1,3 గణాలు,  2,4 పాదాలలో 2,4 గణాలు
 "జ" గణం కాకూడదు.

4. 2,4 పాదాల అంతంలో "గురువు" ఉండాలి.
 అంటే ఈ పాదాలలో 5వ గణం "గగ" లేదా "స" అయి ఉండాలి.

5. ప్రాస నియమం పాటించాలి. ప్రాసయతి పనికి రాదు.

6. యతి మైత్రి 2,4 పాదాలలో మొదటి అక్షరానికీ, నాలుగో గణం
 మొదటి అక్షరంతో కుదరాలి.

7. అన్ని పాదాలలో మొదటి అక్షరాలు అన్నీ హ్రస్వాలు గాని, అన్నీ దీర్ఘాలు
 గానీ అయి ఉండాలి.

8. 2,4 పాదాలలో 3వ గణం "జ" కానీ "నల" కానీ అయి ఉండాలి.

చూడటానికి చాలా strict గా అనిపించినా, కందంలోని గణాలన్నీ నాలుగు
మాత్రల గణాలు కావటం వలన పద్యం లయ పట్టుకోవటం చాలా తేలిక.
ఒక సారి కంద పద్యం లయ  అలవడితే పద్యాలు వాటంతట అవే ఈ సూత్రాలకు
అనుగుణంగానే వస్తాయి. సుమతీ శతక పద్యాలు అన్నీ కంద పద్యాలే.
మీకు వచ్చిన పద్యాలను నెమరు వేస్తూ లయ బద్ధంగా చదవటానికి పైకి
చదువుతూ సాధన చేస్తే పద్యాలు చదవటం, రాయటం, గుర్తుంచుకోవటం
తేలిక అవుతాయి!

ఉదా:

బలవంతుడ నాకేమని
పలువురతో నిగ్రహించి పలుకుట మేలా ?!
బలవంతమైన సర్పము
చలి చీమల చేత చిక్కి చావదె సుమతీ ?!

స      స   భ 
ఈ ఈ  ఊ |ఈ ఈ ఊ|ఊ ఈ ఈ
బలవంతుడ నాకేమని 

నల  గగ  జ       నల    గగ
ఈ ఈ ఈ ఈ|ఊ  ఊ|ఈ ఊ ఈ |  ఈ ఈ ఈ ఈ | ఊ ఊ
పలువురతో నిగ్రహించి పలుకుట మేలా

మిగిలిన రెండు పాదాల గణవిభజన చేయడం, అన్ని సూత్రాలూ సరి
చూసుకోవడం చదువరులకు అభ్యాసం!

Click Here for the Full Post..

Google Earth My Home

Google has launched wonderful procucts like google earth and google sketch up. you can make your home by the sketch up and put it up in google earth. Here is an example.

If you want a live demonstration download google earth and this file. See it for your self.

Click Here for the Full Post..

విజయా వారి మిస్సమ్మ - Missamma Old (Watch Online)

Part 1

Part 2

Part 3

అవునంటే కాదనిలే కాదంటే అవుననిలే

ఆడువారి మాటలకూ అర్ధాలే వేరులే

Songs in this movie are :
1. ఆడువారి మాటలకూ అర్ధాలె వేరులె
2. శ్రీ జానకీ దేవి
3. బ్రిందావనమది అందరిది గొవిందుడందరి వడే
4. రావోయి చందమామా మా వింత గాధ వినుమా
5. బాలనురా మదనా
6. ధర్మం చెయ్ బాబు
7. ఈ నవనవాభ్యుదయ
8. కరుణించు మేరిమాత
9. రాగ సుధా రసా
10. తెలుసుకొనవె చెల్లి
11. తెలుసుకొనవె యువతి
12. ఏమిటో ఈ మాయా
13. సీతా రాం సీతా రాంMissamma (మిస్సమ్మ) is a classic Telugu movie, released in the year 1955. This is a beautifully made comedy which never seems to lose its charm. This hugely successful movie features NTR and ANR, two of the greatest actors ever in Indian cinema.

Missamma is the name of the leading lady of the film. Savitri played the title role of Missamma to perfection in the film. The film catapulted her into fame and she never looked back from then on. Missamma is the movie adaptation of Yotish Banerjee's classic Bengali comedy Manmoyee Girls School.

The dialogues and song lyrics penned by the master craftsman Pingali Nagendra Rao are some of the best ever written for Telugu cinema. Pingali's lyrics combined with the legendary voices of A M Raja, P Leela and P.Suseela - the result can only be one thing: a masterpiece. The songs remain extremely popular to this day, casting a magical spell over the listeners. Live wire Performances by Savithri,NTR and ANR make this movie a thorough entertainer. This film is one of the few super hit classic films in telugu which were made without songs sung by legendary Ghantasala. The other such films include Vipranarayana, Pelli Kanuka.


i.This film has been made in Tamil with again Savitri in the lead role.This movie was titled Missiamma (மிஸ்ஸம்மா)

ii.The film has been made in Hindi too with Meena Kumari in the lead role as "miss mary".

Source - Wikipedia

Click Here for the Full Post..

Aithe! Song and lyrics! చిటపట చినుకులు - ఐతే !!

చిటపట చినుకులు అరచేతులలో ముత్యాలైతే (ఐతే)

తరగని సిరులతో తల రాతలనే మార్చేస్తుంటే ఇట్టె ఇట్టె

అడ్డు చెప్పదే umbrella ఎపుడూ! ఓ వాన! నువ్వొస్తానంటే!


నిధులకు తలుపులు తెరవగ మనకొక అలీ బాబా ఉంటె (ఉంటె)

అడిగిన తరుణమే పరుగులు తీసే అల్లా ఉద్దిన్ genie ఉంటె

చూపదా మరి ఆ మాయా దీపం, మన fate ఏ flight అయ్యే runway



నడి రాత్రే వస్తావే స్వప్నమా?

పగలంతా ఏం చేస్తావ్, మిత్రమా?

ఊరికినే ఊరిస్తే న్యాయమా?

సరదాగా నిజమైతే నష్టమా?

Monalisa మొహం మీదే నిలుస్తావా, ఓ చిరునవ్వా!? ఇలా రావా!



వేకువనే మురిపించే ఆశలు.

వేను వెంటనె అంతా నిట్టూర్పులూ.

లోకంలో లేవా ఏ రంగులు?

నలుపొకటే చూపాలా కన్నులూ?

ఇలాగేన ప్రతి రోజూ? ఎలాగైనా ఏదో రోజూ, మనదై రాదా!!



చిటపట చినుకులు అరచేతులలో ముత్యాలైతే ఐతే (ఐతే)

తరగని సిరులతో తల రాతలనే మార్చేస్తుంటే ఇట్టె ఇట్టె

Click Here for the Full Post..

Jane Na Nazar - Aah

Jane Na Nazar - Mu...

Jaane Na Nazar Pahachaane Jigar
Ye Kaun Jo Dil Par Chhaayaa
Meraa A.Ng A.Ng Muskaayaa - 2

(Aavaaz Ye Kisakii Aatii Hai
Jo Chhe.D Ke Dil Ko Jaatii Hai ) - 2
Mai.N Sun Ke Jise Sharmaa Jaa_Uu.N
Hai Kaun Jo Dil Me.N Samaayaa
Meraa A.Ng A.Ng Muskaayaa - 2

Jaane Na Nazar Pahachaane Jigar
Ye Kaun Jo Dil Par Chhaayaa
Mujhe Roz Roz Ta.Dapaayaa - 2

(Dhuu.Ndhe.Nge Use Ham Taaro.N Me.N
Saavan Kii Thandii Bahaaro.N Me.N) - 2
Par Ham Bhii Kisii Se Kam To Nahii.N
Kyo.N Ruup Ko Apane Chhupaayaa
Mujhe Roz Roz Ta.Dapaayaa - 2

(Bin Dekhe Jisako Pyaar Karuu.N
Gar Dekhuu.N Us Ko Jaan Bhii Duu.N) - 2
Ek Baar Kaho O Jaadugar
Ye Kaun Saa Khel Rachaayaa
Meraa A.Ng A.Ng Muskaayaa - 2

Click Here for the Full Post..

జగమంత కుటుంబం నాది!! ఏకాకి జీవితం నాది!! - Sri Seetha Rama Sastry

Chakram-JagamantaK...

పల్లవి

జగమంత కుటుంబం నాది
ఏకాకి జీవితం నాది -2-

సంసార సాగరం నాదే
సన్యాసం సూన్యం నావే -జగమంత -

చరణం 1

కవినై, కవితనై, భార్యనై, భర్తనై -2-
మల్లెల దారిలో, మంచు ఎడారిలో -2-

పన్నీటి జయగీతాలా, కన్నీటి జలపాతాలా,
నాతో నేను అనుగమిస్తు, నాతో నేనే రమిస్తూ,
ఒంటరినై అనవరతం కంటున్నాను నిరంతరం
కలల్ని, కధల్ని ,మాటల్ని, పాటల్ని,
రంగుల్నీ ,రంగవల్లులనీ ,కావ్య కన్యల్ని ,ఆడ పిల్లల్ని. -జగమంత -


చరణం 2

మింటికి కంటిని నేనై, కంటను మంటను నేనై -2-
మంటల మాటున వెన్నెల నేనై
వెన్నెల పూతల మంటను నేనై
రవినై శశినై దివమై నిశినై
నాతో నేను సహగమిస్తూ నాతో నేనే రమిస్తూ
వంటరినై ప్రతినిమిషం కంటున్నాను నిరంతరం
కిరణాల్ని, కిరణాల హరిణాల్ని, హరిణాల చరణాల్ని, చరణాల
చలనాన కనరాని గమ్యాల కాలాన్ని, ఇంద్ర జాలాన్ని

జగమంత కుటుంబం నాది ఏకాకి జీవితం నాది -2-


Sirivennela talks about "Jagamanta Kutumbam Naadi"

Click Here for the Full Post..

UNICEF - INDIA (Roll Call)

UNICEF

Despite a major improvement in literacy rates during the 1990s, the number of children who are not in school remains high. Gender disparities in education persist: far more girls than boys fail to complete primary school.

The literacy rate jumped from 52 per cent in 1991 to 65 per cent in 2001. The absolute number of non-literates dropped for the first time and gross enrolment in Government-run primary schools increased from over 19 million in the 1950s to 114 million by 2001.

I was one of these little souls few years back, now atleast someone having a potential to serve our country. Let us help children, whom ever we know, whom ever we do not know who lack the privilege to go to school and study to find themselves self-sufficient and skilled asset of our country.

Click Here for the Full Post..

Krishna Nee Begane Baro - Colonial Cousins

Krishna! Nee Bhe Gane, Baaroo !
Krishna! NeeBhe Gane, Baaroo !

Darkness coming around,
And every body fighting with the brother
Every body wants control,
Don't hesitate to kill one-another

So come back as Jesus
Come back and save the world
Bless all the future of every boy and girl
Come back as Rama,
Forgive us for what we've done
Come back as Allah,
Come back as anyone

Krishna! Nee Bhe Gane, Baaroo !
Krishna! NeeBhe Gane, Baaroo !

Religion is the reason,
The world is breaking up into pieces
Colour of the people,
Keeps us locked in hate please release us

So Come down and help us,
Save all the little ones
They need a teacher,
And you are the only one
We can't rely on,
To build a better world
A world that's for children,
A world that's for everyone

Krishna! Nee Bhe Gane, Baaroo !
Krishna! NeeBhe Gane, Baaroo !

(Interlude)

Time is healer, and time moves on
Time don't wait for any one
So, Tell me you'll be back
But that will take some time
I waiting ////...... (with interlude)

I'm waiting, yeah yeah......

Come back as Jesus
Come back and save the world
We need a teacher,
and You are the only one
Come back as Rama
Forgive us for what we've done
Come back as Allah
Come back for every one.......

(Interlude)

Govinda Bolo Hari Gopala Bolo//////////// (Fade)

Click Here for the Full Post..

ఆదిభిక్షువు వాడినేది కోరేది?

ఆదిభిక్షువు వాడినేది కోరేది?
బూడిదిచ్చే వాడినేది అడిగేది? (2)
ఏది కోరేది, వాడినేది అడిగేది? (2)

తీపిరాగాలా ఆ కోకిలమ్మకు నల్ల రంగునలమినవానినేది కోరేది? (2)
కరకు గర్జనల మేఘముల మేనికి మెరుపు హంగు కూర్చినవాడినేది అడిగేది?
ఏది కోరేది, వాడినేది అడిగేది? (2)

తేనెలొలికే పూలబాలలకు మూన్నాళ్ళ ఆయువిచ్చినవాడినేది కోరేది? (2)

బండరాళ్ళను చిరాయువుగ జీవించమని ఆనతిచ్చినవాడినేది అడిగేది?
ఏది కోరేది , వాడినేది అడిగేది? (2)

గిరిబాలతో తనకు కళ్యాణమొనరింప దరిచేరు మన్మథుని మసి జేసినాడు
వాడినేది కోరేది?
వరగర్వమున మూడు లోకాలు పీడింప తలపోయు దనుజులను కరుణించినాడు
వాడినేది అడిగేది? ముఖప్రీతి కోరేటి ఉబ్బుశంకరుడు, వాడినేది కోరేది?
ముక్కంటి, ముక్కోపి (2)
తిక్కశంకరుడు!

ఆదిభిక్షువు వాడినేది కోరేది?
బూడిదిచ్చే వాడినేది అడిగేది?
ఏది కోరేది, వాడినేది అడిగేది?

Click Here for the Full Post..

Nostalgic Bajaj Ad

Bajaj Anthem
"Yeh zameen yeh aasmaan…haa...
yeh zameen yeh aasmaan
Hamara kal, hamara aaj… hamara kal, hamara aaj
Buland bharat ki buland tasveer
Hamara Bajaj… hamara Bajaj
Buland bharat ki buland tasveer
Hamara Bajaj… hamara Bajaj"

New Version
Vaada rahe hai hum yaha.........yeh zameen yeh aasmaan
naya hai kal................Hamara kal
naya hai aaj.................hamara aaj
naye bharat ki ............buland bharat ki
naye tasveer................buland tasveer
Hamara Bajaj….........hamara Bajaj Hamara Bajaj

Click Here for the Full Post..

లాలీ లాలి అను రాగం సాగుతుంటె

Movie Name: Indira (1995)
Singer: Harini
Music Director: Rahman AR
Lyrics: Veturi Sudhararamamurthy
Year: 1995
Actors: Anu Hassan, Aravind Swamy

లాలీ లాలి అను రాగం సాగుతుంటె ఎవరూ నిదురపోరే
చిన్న పోదా మరీ చిన్నిప్రాణం
కాసే వెన్నెలకు వీచే గాలులకు హృదయం కుదుట పడదే
అంత చేదా మరీ వేణు గానం
కళ్ళు మేలుకుంటె కాలమాగుతుంద భారమైన మనసా
పగటి బాధలన్ని మరిచి పోవుటకు ఉంది కదా ఈ ఏకాంత వేళ

లాలీ లాలి అను రాగం సాగుతుంటె ఎవరూ నిదురపోరే
చిన్న పోదా మరీ చిన్నిప్రాణం

సమగప పమపమా దనిదారిసని సమగప పమపమా సమగప పమపమా దనిదారిసని సమగప సగమా


ఎటో పోయేటి నీలి మేఘం
వర్షం చిలికి వెళ్ళదా
సరిగమమ మపగగ
యేదో అంటుంది కోయెల పాట
రాగం ఆలకించగా
సరిగమమ మపగగ
అన్ని వైపులా మధువనం
పూలు పూయదా అనుక్షణం
అణువణువునా జీవితం
అంద జేయదా అమృతం

లాలీ లాలి అను రాగం సాగుతుంటె ఎవరూ నిదురపోరే
చిన్న పోదా మరీ చిన్నిప్రాణం
కాసే వేన్నెలకు వీచే గాలులకు హృదయం కుదుట పడదే
అంత చేదా మరీ వేణు గానం

Click Here for the Full Post..